İcra ve İflas Hukuku: Takip Yolları, Haciz ve İflas

İcra ve iflas hukuku, alacaklının alacağını devlet gücüyle tahsil etmesini sağlayan kuralları düzenler. Temel kaynak 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'dur. Takipler icra dairelerinde yürütülür; şikâyet ve itirazların kaldırılması gibi uyuşmazlıklar icra mahkemelerinde, alacağın varlığına ilişkin uyuşmazlıklar ise genel mahkemelerde çözülür.

Takip yolları

• İlamsız takip: Elinde mahkeme kararı olmayan alacaklı, ödeme emri gönderilmesini ister. Borçlu yedi gün içinde itiraz ederse takip durur.
• Kambiyo senetlerine özgü takip: Çek, bono ve poliçeye dayanan bu takipte borçluya beş günlük itiraz süresi verilir ve itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz; icra mahkemesinden tedbir istenmesi gerekir.
• İlamlı takip: Mahkeme kararı veya ilam niteliğindeki belgeye dayanır; icra emri tebliğ edilir ve borçlunun ancak sınırlı sebeplerle itiraz imkânı vardır.
• Rehnin paraya çevrilmesi: İpotek veya taşınır rehni ile güvence altına alınmış alacaklarda önce rehinli malın satışı yoluna gidilir.

İtiraz ve itirazın giderilmesi

İlamsız takipte borçlu itiraz ettiğinde alacaklının önünde iki yol vardır: alacağını belgelerle ispat edebiliyorsa icra mahkemesinde itirazın kaldırılmasını, aksi halde genel mahkemede itirazın iptali davasını açar. İtirazın iptali davası, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Haksız itiraz halinde borçlu, alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilebilir.

Haciz ve satış

Takip kesinleştikten sonra alacaklı haciz talep eder. Borçlunun taşınır ve taşınmaz malları, banka hesapları, alacakları ve maaşının bir kısmı haczedilebilir. Ancak kanun, borçlunun ve ailesinin yaşamı için gerekli eşyaları ve maaşın belirli bir oranını haczedilemez kabul eder. Haczedilen mallar elektronik ortamda yapılan ihale ile satılır ve bedel, sıra cetveline göre alacaklılar arasında paylaştırılır. Maaş haczinde kesinti oranlarının nasıl uygulandığı icra takipleri hakkındaki bu notlarda örneklerle gösterilmiş.

İflas ve konkordato

Tacir borçlular hakkında iflas yoluyla takip yapılabilir. İflasta borçlunun bütün malvarlığı iflas masasına girer ve alacaklılar arasında sıraya göre paylaştırılır. Mali durumu bozulan ancak faaliyetini sürdürebilecek durumdaki borçlular için ise konkordato yolu vardır: mahkeme önce geçici, sonra kesin mühlet verir; bu sürede takipler durur ve alacaklılarla bir ödeme planı üzerinde anlaşılmaya çalışılır.

Süreler

İcra hukukunda süreler kısadır ve çoğu hak düşürücüdür. Ödeme emrine itiraz, şikâyet ve ihale feshi süreleri kaçırıldığında hak kaybı kesinleşir. Bu nedenle tebligat alındığı anda tarih not edilmeli ve süre hesabı yapılmalıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı uygulaması değişebilir; somut olayınız için bir avukata danışın.