İdare Hukuku: İdari İşlemler ve İdari Yargı

İdare hukuku, devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin örgütlenmesini, faaliyetlerini ve bireylerle ilişkilerini düzenler. İdarenin bir işlem veya eylemi nedeniyle hakları etkilenen kişiler, idari yargıda dava açarak bu işlemin hukuka uygunluğunu denetletebilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu bu davaların temel usul kanunudur.

İdari işlemin unsurları

Bir idari işlemin hukuka uygun sayılabilmesi için yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarında sakatlık bulunmamalıdır. Yetkisiz bir makamın verdiği karar, kanunun öngördüğü usule uyulmadan alınan işlem, somut dayanağı bulunmayan disiplin cezası veya kamu yararı dışında bir amaçla tesis edilen işlem iptal edilebilir. Mahkemeler bu unsurların her birini ayrı ayrı inceler.

Dava türleri

İptal davası, idari işlemin hukuka aykırılığı nedeniyle menfaati ihlal edilenler tarafından açılır ve işlemin ortadan kaldırılmasını amaçlar. Tam yargı davası ise idari işlem veya eylem nedeniyle hakları doğrudan zarar görenlerin, bu zararın tazmini için açtığı davadır. İki dava birlikte de açılabilir. İmar uygulamaları, vergi tarhiyatları, disiplin cezaları, ruhsat iptalleri ve atama işlemleri sık görülen dava konularıdır.

Dava açma süreleri

Genel dava açma süresi Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Süre, yazılı bildirimin tebliğinden itibaren işler. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde süre ilan tarihinden başlar. İdareye başvurulup altmış gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve bu tarihten itibaren dava açma süresi işlemeye başlar. Süre hesabındaki bir hata davanın esasına hiç girilmeden reddedilmesine yol açabilir; idari başvuru dilekçesinin nasıl kurulacağına dair örnekler için idari davalar üzerine yazılmış bu özete bakılabilir.

Yürütmenin durdurulması

Dava açılması, kural olarak idari işlemin uygulanmasını durdurmaz. İşlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğacaksa ve işlem açıkça hukuka aykırıysa, mahkemeden yürütmenin durdurulması istenebilir. Bu karara karşı bir üst mahkemeye itiraz yolu açıktır.

İdarenin sorumluluğu

İdare, hizmet kusuru nedeniyle doğan zararlardan sorumludur. Bazı hallerde kusur aranmaz; kamu yararı için yapılan faaliyetlerin belirli kişilere yüklediği özel ve olağan dışı zararlar, sosyal risk ve eşitlik ilkeleri çerçevesinde tazmin edilir. Kamu görevlisinin kişisel kusuru olsa bile zarar gören kişi davayı idareye karşı açar; idare daha sonra görevliye rücu eder.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı uygulaması değişebilir; somut olayınız için bir avukata danışın.