Nafaka Türleri ve Nafakanın Belirlenmesi
Türk Medeni Kanunu dört tür nafaka düzenler. Boşanma davası sürerken verilen tedbir nafakası, boşanma sonrası yoksulluğa düşecek eş lehine yoksulluk nafakası, çocuk için velayeti almayan ebeveynin ödediği iştirak nafakası ve yakın akrabalar arasında yardım nafakası.
Kısaca
| Tedbir nafakası | Dava süresince (TMK m. 169) |
|---|---|
| Yoksulluk nafakası | Boşanmadan sonra, kusuru daha ağır olmayan eşe (TMK m. 175) |
| İştirak nafakası | Çocuk için, velayeti almayan ebeveynden (TMK m. 182) |
| Yardım nafakası | Yakın akrabalar arasında (TMK m. 364) |
| Ödenmezse | İcra takibi ve şikâyet üzerine tazyik hapsi |
Nafaka nasıl belirlenir
Yasada bir tarife yoktur. Hâkim, nafaka alacaklısının ihtiyacını ve borçlunun ödeme gücünü birlikte değerlendirir. Tarafların gelirleri, mal varlıkları, yaşam standardı, çocuğun yaşı, okul ve sağlık giderleri belirleyicidir. Uygulamada tarafların SGK kayıtları, banka hareketleri ve gerekirse kolluk araştırması ile gelir durumu tespit edilir.
Yoksulluk nafakasında kusur şartı
Yoksulluk nafakası isteyen eşin kusuru, diğer eşten daha ağır olmamalıdır. Eşit kusur halinde nafaka verilebilir; ağır kusurlu eş nafaka alamaz. Nafaka süresiz olarak hükmedilebilir; kanun bir üst sınır koymamıştır. Bu konudaki tartışmalar ve Anayasa Mahkemesi'nin son yaklaşımı için süresiz nafaka kaldırıldı mı başlıklı değerlendirme güncel durumu özetliyor.
Artırma ve azaltma
Nafaka miktarı, tarafların mali durumunda veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde değiştirilebilir. Kararda ileriki yıllar için artış oranı (çoğunlukla TÜFE veya ÜFE) belirlenmişse ayrıca dava açmaya gerek kalmaz. Belirlenmemişse artırım davası açılır. Nafaka borçlusunun işini kaybetmesi, ağır hastalığı veya yeni evliliğinden çocukları olması azaltma sebebi olarak ileri sürülebilir.
Kaldırılması
Yoksulluk nafakası, alacaklının evlenmesi veya evlenmeden fiilen evli gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi halinde kaldırılır. İştirak nafakası çocuğun ergin olmasıyla sona erer; ancak eğitimi devam ediyorsa yardım nafakası olarak devam edebilir.
Nafakanın ödenmemesi
Nafaka alacağı icra takibine konu edilebilir ve nafaka borcunu ödemeyen kişi hakkında şikâyet üzerine tazyik hapsi uygulanabilir. Nafaka alacakları, borçlunun maaşından yapılacak kesintide öncelik sırasına sahiptir.
Sık sorulan sorular
Nafaka ne zaman başlar?
Tedbir nafakası çoğunlukla dava tarihinden itibaren başlatılır. Yoksulluk ve iştirak nafakası ise kararın kesinleşmesiyle muaccel olur; kararda ayrıca bir başlangıç tarihi belirtilmişse o tarih esas alınır.
Nafaka yükümlüsü işsiz kalırsa ne olur?
Nafaka kendiliğinden düşmez. Yükümlü, mali durumunun ciddi biçimde kötüleştiğini ispat ederek nafakanın azaltılması veya kaldırılması davası açmalıdır; dava sonuçlanana kadar mevcut nafaka ödenmeye devam eder.
İlgili mevzuat ve resmî kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı uygulaması değişebilir; somut olayınız için bir avukata danışın.
